Basınçlı kaplar, yüksek basınç altında çalışan ve patlama riski taşıyan kritik ekipmanlar arasındadır. Bu nedenle basınçlı kap periyodik kontrol zorunluluğu, iş güvenliği mevzuatında en sıkı düzenlenen konulardan biridir. Kontrolün teknik boyutunda ise minimum et kalınlığı hesabı merkezi bir öneme sahiptir.
Yasal Dayanak: Hangi Basınçlı Kaplar Kontrole Tabidir?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (Madde 5 ve Ek-III) gereği; kompresörler, otoklavlar, reaktörler, buhar kazanları ve diğer basınçlı kaplar belirli periyotlarda kontrol ettirilmek zorundadır. Kontrol periyotları ekipmanın çalışma basıncına ve hacmine göre değişir.
Minimum Et Kalınlığı Hesabı: TS EN 13445
Avrupa standartlarına göre tasarlanmış basınçlı kaplarda TS EN 13445-3 kullanılır. Silindirik gövde için minimum et kalınlığı formülü:
Burada:
- e — Minimum et kalınlığı (mm)
- P — Hesap basıncı (bar)
- Di — İç çap (mm)
- f — İzin verilen gerilme (MPa) — malzeme ve sıcaklığa bağlı
- z — Kaynak birleşim faktörü (tam muayenede 1.0, kısmi muayenede 0.85)
Minimum Et Kalınlığı Hesabı: ASME Section VIII Division 1
Amerikan standardı ASME VIII Div.1'e göre silindirik gövde hesabı:
Burada:
- t — Minimum et kalınlığı (inch veya mm)
- P — İzin verilen iç basınç (psi veya bar)
- R — İç yarıçap (inch veya mm)
- S — Maksimum izin verilen gerilme (psi veya MPa)
- E — Kaynak birleşim verimliliği (0.60 – 1.00)
Periyodik Kontrolde Hesap Nasıl Uygulanır?
Basınçlı kap periyodik kontrol sırasında mevcut et kalınlığı ultrasonik kalınlık ölçüm cihazı ile ölçülür. Ölçülen değer yukarıdaki formüllerle hesaplanan minimum değerle karşılaştırılır:
- Ölçülen kalınlık ≥ Hesaplanan minimum → UYGUN
- Ölçülen kalınlık < Hesaplanan minimum → UYGUNSUZ (basınç düşürme veya imalat zorunluluğu)
Ek olarak; flanş, nozul, destekler ve emniyet valfi de kontrol kapsamına girer.
MEVOS Control ile Otomatik Hesap
MEVOS Control, basınçlı kap periyodik kontrol hesabını TS EN 13445 ve ASME VIII formülleriyle otomatik gerçekleştiren bir mühendislik hesap aracıdır. İç çap, tasarım basıncı, çalışma sıcaklığı, malzeme ve kaynak faktörü girildiğinde program minimum et kalınlığını hesaplar, ölçülen değerle karşılaştırır ve uygunluk/uygunsuzluk kararını otomatik verir.
Aynı uygulama içinde vinç halat hesabı (FEM 1.001), forklift devrilme momenti (ISO 22915) ve sapan dayanım hesabı (TS EN 1492) da yapılabilmektedir.
MEVOS Control ile Basınçlı Kap Hesabı Yapın
TS EN 13445 ve ASME VIII standartlarına göre otomatik hesap. Demo için bize ulaşın.
MEVOS Control'ü Keşfet